Zeka mı, yaratıcılık mı?

0
1210

Yaratıcılık doğuştan mı gelir? Zeka ile yaratıcılık aynı şey mi? Örneğin, bisikletinin tekerleği ormanın ortasında patlayan bir çocuğun, şambreli çıkararak içine ot basarak geri dönmesi… Sizce zekâ mı, yaratıcılık mı?  

Yaratıcılık doğuştan mı gelir, sonradan da kazanılabilir mi? Kadim bir soru. Yanıtları da bir o kadar çeşitli. Kimi araştırmalara göre yaratıcılık kesinlikle kalıtsal. Örneğin Cornell Üniversitesinden Prof. Kenneth Heilman, iki yarım lobdan oluşan beyni birleştiren corpus callosum’un, yaratıcı beyinlerde ortalamadan küçük olduğunu saptadı. Bu nedenle yaratıcı insanların, beyinlerinin iki tarafını da kullanmak zorunda kaldıklarını savundu.  Heilman’a göre anormal olarak değerlendirilen bir durumdan güç doğuyordu.

Stockholm Karolinska Enstitüsünde şizofreni ve bipolar bozukluğu olan hastalar ve kardeşleri üzerinde yapılan bir araştırmada ise, aynı geni taşıyan ve mekanizma olarak aynı tip beyne sahip sağlıklı kardeşlerde daha yaratıcı olma eğilimi saptandı. Budapeşte Ulusal Psikiyatri Enstitüsünün araştırmasında da bazı genetik yapıların serotonin seviyesinin yükselmesiyle  hafıza ve duyguların ötesinde bir alana girebildiklerini, bunun da yaratıcılığı tetiklediğini iddia ediyordu.

Ancak araştırmaların ortak yanı şuydu ki, yaratıcılığın genetik olduğunu iddia eden tüm araştırmalar, yaratıcı insanlarda beynin normalden farklı çalıştığını gösteriyordu.

Ancak, eğitim ve yaratıcılık konusunda otorite sayılan Sir Ken Robinson her çocuğun özgür,  yaratıcı ve yetenekli doğduğunu, ancak eğitim sisteminin yaratıcılığı yok ettiğini iddia ediyor. İnsanın, özgürlüğün baskılanmadığı ortamlarda, farklı ve özgün fikir üretebileceğini savunuyor. Bu elbette eğitimin önemini yadsımak değil. Tıp, hukuk, mühendislik gibi el üstünde tutulan meslekler ile yaratıcı meslekleri eşitleyen bir eğitim sisteminden bahsediyor. Eğitimin temelinde, yaratıcı olmayı öğretmenin, yaratıcılığı beslemenin önemini vurguluyor.

Zeki olan yaratıcı mıdır? 

Olabilir… Ancak zekânın yaratıcılıkla eşit olduğu savı doğru değil. Zekanın doğuştan geldiği savı neredeyse çoğunluğun kabulü. Ama zekâ düzeyinin yaratıcılığa engel olduğuna ilişkin ciddi bilimsel bir veri yok. İhtiyaç bile yaratıcılıkta zekadan çok daha belirleyici bir etken olarak karşımıza çıkıyor. Görgü, deneyim, bilgi gibi kavramların zekâ ile pek ilintisi yok ancak bunlar yaratıcılıkta önemli etkenler olarak öne çıkıyor. Örneğin, bisikletinin tekerleği ormanın ortasında patlayan bir çocuğun, şambreli çıkararak içine ot basarak geri dönmesi… Sizce zekâ mı, yaratıcılık mı?