Bilgi Çağı Radyo programı

Eğitimde teknoloji özne değil, araçtır

Bilgisayar, internet, sanal kütüphaneler, uzaktan eğitim araçları, öğrenci ve öğretmenlerin hayatını kolaylaştıran pek çok yeni yazılım, eğitim sistemimizin yavaş da olsa birer parçası haline geliyor. Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Hasan Sait Ölmez, eğitimde kullanılan teknolojilerin, eğitimde kaliteyi arttırsa da, hiçbir zaman içerikten ve eğitmenlerden daha önemli olamayacağını söylüyor. Sönmez, bu teknolojilerden doğru faydalanmasını bilmeyenlerin, ekonomik ve toplumsal olarak geri kalacağına işaret ediyor.
Eğitimde teknoloji özne değil, araçtır

Eğitim giderek teknolojiye daha çok bağlanıyor. Üniversiteler başta olmak üzere, pek çok eğitim kurumu az ya da çok bilgisayardan, internetten, değişik yazılımlardan hatta iPod gibi cihazlardan faydalanmaya başladı. Türkiye geneline baktığımızda ise bu teknolojilerden geniş kitlelerin faydalandığını söyleyemiyoruz. Hatta zaman zaman teknolojik altyapının bazı kurumlarda çok ileri olması, bazı kurumlarda ise hiç olmaması sayısal uçurumu ve fırsat eşitsizliğini körüklüyor.

 Sabancı Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Hasan Sait Ölmez gereken altyapı ülke geneline yayılırsa kısa ve uzun vadede, ekonomik ve toplumsal anlamda çok olumlu sonuçlar alınacağını ifade ediyor. Ölmez, eğitim teknolojilerinin eğitimde hiçbir zaman eğitmenler ve içerik kadar önemli olamayacağını ancak artık eğitimin de bu teknolojiler olmadan düşünülemeyeceğini söylüyor. “Bir ülkenin eğitim teknolojisi ulusal telekomünikasyon ve iletişim altyapısı üzerine inşa edilir” diyen Ölmez’e göre devletin eğitim teknolojilerini kullanma konusunda bir vizyon eksikliği var.

 Türkiye eğitimde gelişen teknolojilerden faydalanmasını biliyor mu?

Bu alandaki temel eksikliğin vizyon olduğunu düşünüyorum. Ülkemizdeki en fakir yüzde 20’lik dilim eğitim hizmetlerinin yüzde 5’inden azını kullanıyor. Türkiye, gayri safi milli hasılasının yalnızca yüzde 3’ten biraz fazlasını eğitime ayırıyor. Burada kamu bütçesinden ayrılan kaynaktan bahsediyoruz. Bu rakamın gelişmiş ülkelerde yüzde 7 - 10 arasında olduğunu düşünürsek (Çin’de yüzde 12 civarında) problemin eğitime olan yaklaşımda başladığını görebiliriz.  

 Teknoloji eğitimde neden önemli?

Eğitimde teknoloji kullanımındaki temel amaç, mevcut şartları iyileştirmek ve öğrenimden alınacak verimi artırmaktır. Yani her şeyden önce teknolojinin eğitimde var olan sorunları ortadan kaldıracak bir sihirli değnek olmadığını, yalnızca eğitim deneyimini zenginleştiren bir yardımcı araç olduğunu anlamak gerekir. Öncelikle eğitimde ulusal bir strateji belirlemeli ve bu alanda yapılması gereken reformları kaynak, personel ve zaman ayırarak derhal başlatmalıyız. Bu süreç içinde de teknolojiyi eğitim konusundaki hizmetleri geliştirmek için nasıl kullanabileceğimizi planlamalıyız. Teknolojinin kullanımı için gereken altyapı yurt geneline yayılmadan ve bu hizmete ulaşmak makul bir bedelle satın alınabilir olmadan teknoloji fırsat eşitliği sağlamaz aksine şehirler ve kırsal kesim arasındaki farkı daha da arttırır.


Önce genel altyapı tamamlanmalı


Eğitimde teknolojiyi etkin kullanmak için altyapımız var mı?

Eğitimde teknolojinin kullanımında aşılması gereken bazı temel zorluklar var ve bunların birçoğu da ülkemize özel değil. Öncelikle teknoloji için gereken altyapı gözden geçirilmelidir. Bir ülkenin eğitim teknolojisi ulusal telekomünikasyon ve iletişim altyapısı üzerine inşa edilir. Günümüzün modern anlayışa sahip bir eğitim teknoloji uygulaması için öncelikle iletişim altyapısının buna müsait olması gerekir. Teknoloji eğitime önderlik edemez, ancak çok amaçlı kullanılabilir. Bundan bir süre önce televizyon yayınlarının eğitimde belli oranda bir başarısı olduysa bu, televizyonun genel haber alma ve eğlence amaçlarına ek olarak eğitim için kullanılmasından olmuştur. İnternetin ve 3G gibi kablosuz altyapıların da benzer bir gelişim takip etmeleri gerekir. Okullarda bilgisayarların ve internet altyapısının kullanılması, kişisel ve ticari kullanım için internetin o bölgede yaygınlaşmasını, yani, bir servis endüstrisinin kuruluşunu takiben gerçekleşir. Bu şartların olgunlaşmasını planlamak ve uygulama dönemini takip etmek gerekir. Önce eğitim sisteminin mevcut analizi doğru ve sağlıklı yapılmalı ve farklı eğitim seviyelerinde amaç ve hedefler ortaya konarak teknolojinin buna nasıl katkıda bulunabileceği dikkatlice araştırılmalıdır. Mevcut finansal kaynakların analizi ile bu kaynakların projeye aktarımı ve yeni kaynak yaratımı tüm sürecin en zor kısımlarından birisi olacaktır.

 Eğitimin hangi aşamalarında teknoloji kullanımı öne çıkmalı?

Bugün eğitimde teknolojiden anlamamız gereken yalnızca teknolojik araçların eğitimde etkili ve verimli kullanımı değil, aynı zamanda öğrenme ve öğretme süreçlerinin de tanımlanması, uygulanması ve veriminin ölçülüyor olmasıdır. Bu konuda Apple tarafından yapılan bir araştırma, eğitmen eğitimini de fazlara ayırmıştır. Sınıfta teknoloji kullanımı, Apple tarafından yıllar süren çalışmalarla incelenmiş ve bu çalışma eğitim sistemi üzerine yapılan en sistematik araştırmalardan biri olarak kabul edilmiştir. Bu çalışmanın temel bulgularından biri, teknolojinin kullanımı ile eğitimde beş safhadan oluşan bir evrimsel gelişme izlenmiş olmasıdır. Eğitmenler teknolojiyi kullandıkça ve profesyonel gelişimleri teknolojiyi eğitime entegre etmelerini kolaylaştırdıkça, uygulamadan olumlu sonuçlar ve verim alınmaktadır. Başlangıç fazında teknoloji ile tanışma gerçekleşmekte ve teknoloji kullanımının temelleri öğrenilmektedir. Bunu benimseme fazı takip etmektedir. Bu fazda teknolojinin geleneksel öğretim yöntemlerine destek sağlaması ve öğrenimi kolaylaştırması amaçlanmaktadır. Uyum sağlama fazında ise teknolojinin klasik sınıf yapısı ile bütünleşmesi sağlanmaktadır. Burada amaç öğrenmeyi kolaylaştırmanın yanı sıra teknolojik araçların kullanımını ile öğrenciyi üretken ve katılımcı hale getirmektir. Bir sonraki içselleştirme fazında ise öğrencilerin hep birlikte araştırma esaslı, proje-tabanlı disiplinler arası çalışmalara odaklanmaları sağlanır. Son faz olan yaratıcılık fazında ise teknolojinin yeni kullanım alanları keşfedilir ve yapılan çalışmalara uyarlanır. Eğitmenlerin uyum sağlama fazını geçtikten sonra teknoloji onlar için müfredatın ve öğretilecek bilgilerin sunulmasında ve öğrencilerin katılımını sağlamada yeni ve yaratıcı bir araç haline gelmiş olur ki amaç da bu olmalıdır.

 Tayland, 1995’te eğitimde teknoloji vizyonunu ortaya koydu

 Eğitim teknolojilerinde örnek olabilecek birkaç uygulama örneği verebilir misiniz?

Gelişmiş ülkelerde hem teknolojinin eğitimle bütünleşmesi hem de uzaktan eğitim konusunda epeyce örnek var. Ancak gelişmekte olan ülkeler arasında, örneğin Tayland'da 1995’te başlatılan bir çalışma oldukça kayda değer görünüyor. Bu çalışmada Tayland Bilim ve Teknoloji Bakanlığı, Bilişim ve İletişim Teknolojileri Bakanlığı ve Eğitim Bakanlığı tara