Stratejik Mobil Devlet ile Türkiye’de Kamu Hizmetlerinin Modernleştirilmesi

0
2911

Deniz Gökçe Gemici, Ayşe Tülay Aydınoğlu ve Emre Şimşek1

mdevlet

  1. Mobil Devlet Nedir?

Özellikle bankalardan başlayarak, neredeyse yarım asırdır kurumlar, bilgisayar otomasyonu kullanarak operasyonlarını ve müşterilerine vermiş oldukları hizmetleri geliştirmektedir. Kurumlar, internet aracılığı ile birbirleri arasında iletişim kurmaya ve daha sonraları da vermiş oldukları hizmetleri internet üzerinden sunmaya başlamışlardır.

Kamu sektörü de bu gelişmelere e-Devlet aracılığı ile son 30 yıldır ayak uydurmaya çalışmaktadır. E-Devlet, bilindiği üzere kamu kurumlarının bilişim teknolojileri ve interneti kullanarak hem kendi operasyonlarını hem de vatandaşa sundukları hizmetleri etkin ve verimli hale getirmesi ile ilgilenir.  Türkiye’de bu hizmetlere “e-Devlet Kapısı” (www.turkiye.gov.tr) web sitesinden neredeyse tüm bakanlıklar katılmakta ve başta Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) hizmetleri ile sabıka kaydı sorgulama, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) aracılığı ile emekli-çalışan işlemleri ve eğitim alanında ise üniversite öğrencilerinin kayıt işlemleri örnek olarak verilebilir. Mobil Devlet ise aynı amaçla kamu kurumlarının mobil teknolojilerini, gittikçe artarak kullanmalarını öngörür. Örneğin, Türkiye’de UYAP’ın mobil hizmetleri vatandaşların adli işlemlerini izleyebileceği, ve Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Mobil Bilgi Servisi öğrencilerin okul bilgilerine hızlıca ulaşabileceği bir servistir. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) Mobil Bilgi Servisi ile TOKİ’ye ait konut projeleri, kura sonuçları ve ihale haberlerine ulaşılabilir. TEDAŞ, SEPAŞ ve YEDAŞ Mobil Bilgi Servisleri Türkiye’nin farklı bölgelerinden vatandaşların elektrik fatura bilgilerine hızlıca ulaşmalarını sağlayan bilgi servisleridir. Ülkemizde mobil teknolojilerin kamu tarafından kullanılan belki de en önemli alanı güvenlik ve acil yardım hizmetlerinin (ambulans, trafik, itfaiye gibi) verildiği alandır.

2000’li yılların başlarında Mobil Devlet uygulama alanı, Japonya’da eğitim veren Türk akademisyen İbrahim Kuşçu  tarafından kuramsallaştırılmıştır. Kuşçu bu alanda bir ilk olan ve İrlanda’da yapılan bir e-Devlet konferansında sunduğu makalesinde Mobil Devleti şu şekilde tanımlamaktadır.

“Mobil Devlet, kamu kurumlarının stratejik olarak, her türlü mobil teknoloji, uygulamaları ve servislerini vatandaşa, iş dünyasına ve kendi kendilerine fayda sağlamak için kullanmalarını içermektedir” (Kushchu, I. and Kuscu, H, 2003).

Mobil Devlet, merkezi ve yerel yönetimlerin, mobil teknolojileri kullanarak halka daha iyi hizmet sunabilmesine imkan tanıyan ve hayatın her alanında kamu kurumları ile işlerimizi hızlı ve kolay yapmamızı sağlayan, e-Devlet’i bir adım daha ileriye götürecek yeni bir gelişmedir. Ayrıca Mobil Devlet, kamu kurumlarının modernleşmesi yönünde de önemli bir katkı sağlamaktadır.

2000’li yıllardan bu yana Mobil Devlet dünyanın her yerinde  birçok kamu ve özel sektör kurumları tarafından yoğun ilgi görmüş ve büyük gelişmeler yaşamıştır.  Bu alandaki gelişimin ilk yıllarında, özellikle bizler de belediyeler gibi yerel kamu kurumlarının vatandaşa yönelik birçok hizmet geliştirdiklerini görmekteyiz. Bunların en önemlileri; cep telefonlarına SMS ile bilgi gönderimi, park ücretlerinin ödenmesi, ticari işletmelerin sağlık ve işleyiş kontrollerinin yapılması olarak sıralanabilir. Sonraki yıllara bakıldığında ise merkezi yönetim kamu kurumlarının (örneğin bakanlıklar) Mobil Devlet uygulamalarını kullanmaya başladıkları görülmektedir. İçişleri Bakanlığınca güvenlik ve trafik kontrol işlemlerinde, Sağlık Bakanlığınca hastanelerde mobil cihazların kullanılmasından evde hasta bakımlarının takiplerine ve ilk yardım hizmetlerine kadar mobil sağlık adı altında çok önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Deprem, sel gibi doğal afetler sırasında kullanımları ile özellikle gelişmekte olan ülkelerde eğitim aracı olarak da Mobil Devlet uygulamalarının geniş çapta yer aldığı görülmüştür. Ayrıca politika alanında, örneğin Barack Obama’nın başkanlık seçimlerinde büyük rol oynamıştır.

Yıllar geçtikçe, Mobil Devlet, hizmet bekleyen vatandaşlarla önemli ölçüde iç içe yer alan yerel yönetimlerdeki önemini kaybetmezken, ülkeler artık e-Devlet’in geleceğinin, biraz da büyük ülkelerdeki uygulama zorlukları nedeniyle, kaçınılmaz olarak Mobil Devlet olduğunu anlamış ve bu uygulama alanını stratejik öncelikleri arasına almışlardır.

Dünyada her geçen gün internete bağlı kullanıcı sayısı artmaktadır. 2016 Ocak ayı sonunda bu rakam 3.42 milyardı [1]. Önümüzdeki süreçte internetin başlıca üç alanda gelişme göstermesi beklenmektedir: mobil cihazlar ve sensörler, arayüzler ve akıllılık. Hızla gelişen teknolojik altyapı ve kapasite ile, bulut tabanlı çözümler önem kazanacak ve insanlar daha çok kurumlarda, evlerinde ve hatta kıyafetlerinde yer alacak sensörler, arayüzler ve benzeri mobil cihazlarla kuşatılmış olacaklar. Bu mobil cihazların sunduğu çözümler için de, akıllı, yani basit de olsa yapay zeka, uygulamaları gerekecektir. Sözün kısası, cihazlar akıllı bir şekilde vatandaşa verilecek hizmetleri ve onların gereksinimlerini bilecek, tahmin edecek ve belki de kullanıcıları ilgi alanları doğrultusunda yönlendirmeye başlayacaktır. Yeni gelişen teknolojiler ile tanışan vatandaş ise devletten bu teknolojileri kullanarak etkin bir hizmet talep edecektir. Devletler de özel sektörün başı çekeceği bu tür uygulamalara kendi kurumlarının çalışmalarında ve vatandaş odaklı hizmetlerinde yer vermek zorunda kalacaktır. Nesnelerin interneti şu anda üzerinde yoğunlukla çalışılan bir alandır ve Cisco’nun 2013’te yaptığı bir araştırmaya göre önümüzdeki on yıl içerisinde dünyadaki hükümetlere tasarruf veya gelir olarak geri dönüşünün 4.6 trilyon dolar olması beklenmektedir [2]. Nesnelerin internetinin ilk uygulamaları olan akıllı evler, ev aletleri ve bazı akıllı şehir uygulamaları olarak hayata geçirilmektedir. Örneğin Singapur’da trafik sıkışıklığı bilgilerinin akıllı bir şekilde sürücülere iletilmesi ve akıllı şehirler çalışmalarında akıllı ev aletlerinin dizayn edilmesi ve kullanıma geçmesi sayılabilir. Yerleşim merkezlerinde akıllı sistemler sayesinde çöp ve atıkların taşmadan toplanması, sokaklarda elektrik lambalarının ışığın, araçların ve yayaların varlığına göre ayarlanması akıllı şehir uygulamalarına örnek olarak verilebilir. Ayrıca kişiler akıllı saatler, sporcuların performans ölçümlerini yapan aletler ve mobil sağlıkta kullanılan kan şekeri ölçüm cihazları ve ilaç kullanım destek uygulamaları bu tür uygulamaların ilk örnekleridir. Şu anki verilere bakıldığında bu konuda başı çekecek ülkelerin Kore ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) olabileceği öngörülüyor.

Dünya çapında lider olan bu alanın kurucusu İbrahim Kuşçu tarafından yönetilen mobileGov UK bir kaç yıl öncesinden başlayarak, Mobil Devlet’in stratejik önemini kavrayan merkezi hükümetlere Mobil Devlet stratejisi belirleme ve yol haritası hazırlama konularında hizmet ve danışmanlık vermektedir. Yakın zamanda BAE için böyle bir hizmet verilerek, bu ülkenin Mobil Devlet stratejisi hazırlanmıştır. Buna bağlı olarak BAE şu an dünyanın en gelişmiş Mobil Devlet sistemini hizmete geçirmeye çalışmaktadır. Kore, Singapur gibi ülkeler de bu alanda başı çekmektedir.

  1. Türkiye’de Mobil Devlet

MobileGov UK Türkiye’deki kamu kurumları ile de yakın çalışmaktadır ve yapmış olduğu Uluslararası ve Ulusal Mobil Devlet konferansları ile ülkemizde önemli mobil uygulamalara ön açıcı ve yol gösterici bir rehber olmuştur. Özellikle, ülkemizin e-Devlet portalındaki bazı hizmetlerin mobil platforma taşınması bu etkileşimlerin bir sonucudur. Bu portalda mobil hizmetler de sunulmakta ve vatandaşlara Mobil Devlet şöyle izah edilmektedir.

Mobil Devlet uygulamaları, vatandaşların zaman ve yer kısıtlaması olmadan, her yerde ve ihtiyaç duydukları her an, Kamu Kurum ve Kuruluşlarının sunmuş oldukları hizmetlere erişebilmelerini ve hizmetlerden yararlanabilmeleri için kullanıma açılmıştır. Mobil Devlet uygulamaları, bilgisayarın olmadığı yerlerde bile yaygın bir telefon desteği ile ihtiyaç duyulan bilgilerin vatandaşlara ulaşabilmelerini amaçlamaktadır” [3]

Türkiye özellikle 2006’dan sonra ivme kazanan e-Devlet projeleriyle, kamu hizmetlerini elektronik ortamda önemli ölçüde geliştiren ülkeler arasında yer edinmiştir. Tek bir portal üzerinden kamu servisleri sağlayan E-Devlet Kapısı halen değişen talepler ve gelişmelere paralel olarak sürekli ilerleme göstermektedir. Elektronik ortamda sağlanan devlet hizmetlerinin birçoğu kamusal alanda da rağbet görmüş ve olumlu yanıt almıştır. Hemen her devlet kurumu, hizmetlerini elektronik ortama taşıyabildiği oranda verimlilik kazanımı, bürokratik prosedürlerin azalması, operasyonel maliyet düşürme, hizmet kalitesi artırımı ve vatandaş memnuniyeti gibi kazanımlar elde etmiştir. Türkiye’de e-Devlet’in gelişimi stratejik bir hedef izlediğinden ve topyekûn bir çabayla gerçekleştiğinden, sonuçları elle tutulur kazanımlar sağlamıştır [4].

Mobil Devlet konusunda ise durum biraz farklıdır. Mobil Devlet, birçok anlamda e-Devlet’i tamamlayan ona yeni boyutlar ekleyen, kamuya hizmet alanında yeni bir kanaldır. Diğer birçok ülke örneğinde görüldüğü üzere, Mobil Devlet e-Devlet gelişiminin doğal ve zorunlu sonucudur. Kullanılan teknolojiler, sebep olduğu kurumsal dönüşümler ve sağladığı faydalar e-Devlet’ten farklılık gösterse de prensip olarak aynı temele dayanmakta ve bu da kamu hizmetini vatandaşlara daha etkin ve kullanışlı bir şekilde sunan teknolojilerin kamu sektöründe kullanımı için devlet kurumlarının  hizmet sağlama olanaklarını çoğaltmaktır.

Mobil Devlet konusunda Türkiye özelinde yukarıda belirttiğimiz süreç maalesef e-Devlet kazanımlarını takip eden bir gelişim izleyememiştir. Mobil cihazların artık akıllı bir cüzdana dönüştüğü günümüzde, Türkiye’nin 2015 yılı sonunda 73.2 milyon mobil abonesi ile 41.5 milyon akıllı telefon sayısı gözönüne alındığında, Mobil Devlet konusundaki bu durum oldukça şaşırtıcıdır.

Öncelikle e-Devlet konusunda izlenen stratejik hedefler Mobil Devlet konusuna aynı ölçülerde değer bulamamış, kurumlar açısından öncelikli bir konuma gelememiştir. Mobil Devlet konusunda halihazırda olan gelişmeler daha çok özel sektör çabalarıyla veya devlet kurumlarının yerelde ve merkezi olarak birbirinden bağımsız olarak yürüttüğü dağınık çalışmalarıyla gerçekleşmiş görünmektedir. Bir Mobil Devlet stratejisi diğer pek çok ülkenin bilişim stratejilerinde kendisine önemli bir yer bulurken Türkiye’de durum hala böyle olmaktan uzaktır. 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı ve 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi Eylem Planı dosyalarında çeşitli yerlerde mobil uygulama ve servislerin önemine değinilmesine rağmen, hala bir Mobil Devlet stratejisine yer verilmemesi hatta doküman boyunca Mobil Devlet ibaresinin geçmemesi bunun somut bir kanıtıdır [5] [6]. Bu durum kamusal alanda önemli ölçüde rağbet gören mobil teknolojilerin, devlet kurumları tarafından hizmet amaçlı kullanımını sekteye uğratmış ve beklenen fayda sağlanamamış olup önemli bir olanak olarak bırakılmıştır.

Türkiye’de Mobil Devlet’e geçişin önündeki engelleri aşağıdaki gibi özetleyebiliriz:

  • Mobil Devlet stratejisinin eksikliği,

  • Var olan e-Devlet servislerinin mobil platforma taşınması konusunda önemli adımlar atılmaması,

  • Var olan teknolojik altyapının ve yaygın  mobil cihaz kullanımının potansiyelini ortaya çıkaracak planlamaların yapılmaması,

  • Devlet kurumları arasında Mobil Devlet konusunda ortak çalışma yürütülebilecek bir platformun eksikliği,

  • Teknolojik altyapının Mobil Devlet’in potansiyelini gerçekleştirebilecek düzeyde olmasına rağmen kurumsal ve yasal yapıların dönüşümünün yavaş ilerlemesi,

  • Özel sektör ve kamu sektörünün, Mobil Devlet konusunda verimli bir işbirliği gerçekleştirememeleri,

  • Şimdiye kadar geliştirilen uygulama ve hizmetlerin çoğunlukla enformasyonel ya da sorgulama hizmetleri şeklinde sunulmuş olması, ancak karşılıklı etkileşimli ve entegre hizmetlerin yukarıda belirtilen nedenlerden dolayı yeterince gelişmemiş olması.

Tüm bunlara rağmen, ortak bir stratejiye bağlı olmasalar dahi Mobil Devlet konusunda umut veren gelişmeler de mevcuttur. Dünyada mobil imzanın ilk uygulamaya geçtiği ülkelerden biri Türkiye’dir. Bununla bağlantılı olan Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) uygulaması, mobil ödeme, mobil kaza tutanağı, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) mobil uygulaması, e-devlet kapısı mobil uygulaması, eş-zamanlı trafik durumu uygulamaları (İŞBAK) gibi gelişmeler teknolojik altyapının ve mobil servislere talebin pozitif yönlü olduğunu işaret etmektedir. Bu türden daha da gelişmiş uygulama ve kamu hizmetlerinin yaygınlaşması, devlet yöneticilerinin ve kurumların en az e-Devlet’te gösterilmiş olan bir kararlılık ile stratejik planlamasıyla mümkün görülecek ve Türkiye bu alanda gelişmeye oldukça müsait bir örnek olacaktır.

  1. Türkiye’de Mobil Devlet Stratejisine Olan Gereklilik

Kapsamlı bir şekilde Mobil Devlet’e geçiş yapmak stratejik yaklaşım ve yönetim gerektirmektedir. Devlet yöneticileri net bir şekilde vizyonlarını paylaşmalı, her çalışanı ve tüm mobil değer zincirini aynı stratejik hedefe kanalize etmelidir. Planlama ve yürütme maliyetleri, komplikasyonları ve zorlukları hesaba katmalıdır. Bütünlük, mobil hizmetleri etkinleştirmek için genel stratejinin temel direği olmalıdır. Vatandaşın beklentisi ve talepleri Mobil Devlet stratejisinin esas motivasyonu olmalıdır. Aynı zamanda verimli iş süreçleri ve vatandaş mutluluğunu hedeflemelidir.

Başarılı bir şekilde Mobil Devlet uygulamasına geçmek için gerekli stratejik yaklaşımın ana noktalarını şöyle sıralayabiliriz;

  • Tüm paydaşları aynı strateji etrafında toplamak,

  • Ulaşılabilir hedefler belirleyip önceden planlamak,

  • Yerel şartları ve ihtiyaçları analiz etmek,

  • Entegrasyon için planlama yapmak ve kaynakları paylaşmak,

  • Mevcut kaynakları ve yapıları kullanmak,

  • Devlet birimleri arasında işbirliği oluşturmak,

  • Yasal tabanı, Mobil Devlet stratejisine uygun hale getirmek,

  • Karşılıklı yararlı kamu-özel ortaklıkları aramak.

Yukarıda bahsi geçen konulara ilaveten unutulmaması gereken bir nokta da her şeyin mobil uygulama geliştirmek olmadığıdır. Plansız ve ihtiyaç analizi yapılmadan geliştirilen uygulamalar bir süre sonra içinde bulunduğu ekosistemi bir uygulama çöplüğüne dönüştürebilir. Uygulama geliştirirken hızla değişmekte olan teknolojileri takip etmek ve şu anda çok kullanılan duyarlı tasarım metotlarını kullanmak da ihtiyaç odaklı uygulama geliştirmek kadar önemlidir.

MobileGov UK tarafından Türkiye’de Mobil Devlet’e geçişin önündeki en büyük engellerden biri olarak saptanan Mobil Devlet strateji eksikliğine dikkat çekmek ve oluşumuna katkıda bulunmak için düzenli olarak organize ettiğimiz ulusal Mobil Devlet konferanslarının yanı sıra, uluslararası Mobil Devlet Zirvesini de bu sene Türkiye’de gerçekleştirmekteyiz. MobileGov UK, dünyanın farklı yerlerinden konusunda önde gelen uzmanların ve kurum temsilcilerinin katılımıyla bilgi paylaşımının teşvik edileceği bir ortam hazırlayarak hem ülkemize bilgi akışının sağlanacağına hem de Mobil Devlet konusunda ülkemizin prestijinin artacağına kalpten inanmakta ve bunun için çalışmaktadır.

  1. Mobil Devlet Dünya Zirvesi Ülkemizin Ev Sahipliğinde Yapılacak

MobileGov UK, 2008 yılından bu yana belli aralıklarla hem ulusal hem de uluslararası konferanslarından dördünü, ülkemizde gerçekleştirmiştir. Bu konferansların amacı, bir yandan ülkemizdeki önemli uygulamaları uluslararası Mobil Devlet uygulayıcılarına tanıtmak, bir yandan da yıllardır oluşan birikimler ve uluslararası know-how’ı ülkemize taşımaktadır. Yıllardır ülkemizdeki Mobil Devlet uygulamalarına katkıda bulunan bu konferansların belki de en önemlisi ve en kapsamlısına bu yıl, MobileGov’un organize ettiği Mobil Devlet Dünya Zirvesi ve Global Mobil Devlet Ödülleri’ne [7], ülkemiz ev sahipliği yaparak önemli bir prestij sağlayacaktır.

7-9 Mayıs 2017 tarihleri arasında Ölüdeniz, Fethiye’de gerçekleştirilecek

olan Mobil Devlet Zirvesi, mobil uygulamalar alanında çalışma yapan kamu ve özel sektör kurumlarının üst düzey yetkilileri, uzmanlar ve akademisyenlerin bir araya geleceği ve belki de dünyadaki en yüksek katılımın olacağı bir toplantı olmayı hedeflemektedir.

Bu organizasyon mobil endüstriye, kamu sektörüne, sivil toplum kuruluşlarına ve araştırmacılara son on yılda yaşanan gelişmeleri, yeni uygulamaları ve hizmetleri tartışıp görüş alışverişinde bulunma imkanı sağlayacaktır. Kore, Singapur, BAE, Hindistan ve Malta gibi Mobil Devlet konusunda önde gelen ülkelerin kamu sektörü temsilcileri tecrübelerini ve bu süreçte öğrendiklerini katılımcılarla paylaşacaklardır. Kamu ve özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve akademiye ait Mobil Devlet hizmetleri, mobil uygulamalar, mobil cihazlar, mobil içerik ve diğer mobil çözümler sergi ve stantlarda katılımcılara sunulacaktır. Bunlara ilaveten, kamu hizmeti uygulamaları, endüstriyel çözümler, mobil uygulama veya mobil hizmet konularında verilecek olan Küresel Mobil Devlet Ödülleri sahiplerini bulacaktır.

Küresel Mobil Devlet Ödülleri bu daldaki ilerlemeleri desteklemeyi ve yakın geçmişteki gelişmeleri ve bilgiyi paylaşmayı amaçlayan dünya çapında bir yarışmadır. Mobil Devlet dalındaki en iyi yenilikçi uygulamalar davet edilmektedir. Bunlardan bazıları;

  • Vatandaşa direk olarak sunulması amaçlanan Mobil Devlet hizmetleri veya uygulamaları,

  • Devlet birimlerinin ve/veya çalışanlarının çalışmalarını güçlendirmeyi, böylece merkezi ve yerel devlet enstitülerinin dahili operasyonlarını optimize etmeyi amaçlayan Mobil Devlet hizmetleri veya uygulamaları,

  • Kamu ve özel sektör ortaklıklarını güçlendirmeyi amaçlayan Mobil Devlet hizmetleri veya uygulamaları.

  1. Sonuç

Mobil Devlet hem yerel hem de merkezi kamu kurumlarının kendilerini yenilemeleri ve aynı zamanda halka daha kaliteli hizmet sunabilmeleri açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede, ülkemizde Mobil Devlet uygulamaları konusunda önemli gelişmeler kaydedilmiş olup Mobil imza ve bununla bağlantılı UYAP uygulaması ve İŞBAK bu gelişmelere örnek olarak verilebilir. Fakat var olan kamu hizmet ve uygulamaları yetersiz olup yaygınlaştırılması gerekmektedir. Esasen, devlet yöneticilerinin ve kurumların en az eDevlet’te gösterilen kararlılıkla Mobil Devlet stratejisi üzerinde çalışması ivedilikle gerçekleşmelidir. Ancak bu sayede Türkiye, Mobil Devlet teknoloji ve uygulamalarının stratejik planlama ile yaygınlaştığı ve önemli bir yaklaşım olarak kabul edildiği ülkelerle aynı platformda yer alabilecek ve rekabet edebilecektir.

Kaynaklar

Arslan, A. (2012), “Türk Belediyelerinde m-devlet Uygulamaları”, İnternet Uygulamaları ve Yönetimi Dergisi (IUYD), 3(2), s.5-26,<http://www.journalagent.com/iuyd/pdfs/IUYD_3_2_5_26.pdf>

Bulamacı, K. (11 Mart 2016) “Mobil abone sayısı 73.2 milyon, akıllı telefon sayısı 41.5 milyon”, BT Dünyası, http://btdunyasi.net/mobil-abone-sayisi-73-2-milyon-akilli-telefon-sayisi-41-5-milyon/

Cilingir, Demir and Kushchu, İbrahim (2004), “E-Government and m-Government: Concurrent Leaps by Turkey”, to appear in European Conference on E-Government (ECEG 2004), Trinity College, Dublin.

Çarıkçı, O. (2010), “Türkiye’de E-devlet Uygulamaları Üzerine Bir Araştırma”, Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(12),  s.95-122, http://sbedergi.sdu.edu.tr/assets/uploads/sites/343/files/oguzhan-carikci-27022013.pdf

Gürses, F. and Engin, M. (2016), “Türkiye’de Yerel Yönetimlerde Mobil Devlet Uygulamaları: Büyükşehir Belediyeleri Üzerine Ampirik Bir Araştırma”, Süleyman Demirel Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1),  s.223-234, <http://dergipark.ulakbim.gov.tr/sduiibfd/article/viewFile/5000182876/5000161772>

Kushchu, İ. and Kuscu, H (2003), “From E-government to M-government: Facing the Inevitable” in the proceeding of European conference on E-Government (ECEG 2003), Trinity College, Dublin.

Kullanılan Websiteleri

[1] Digital in 2016, http://wearesocial.com/uk/special-reports/digital-in-2016

[2] Cisco, “Internet of Everything: A $4.6 trillion Public-Sector Opportunity”, 2013, WhitePaper, p.1, http://internetofeverything.cisco.com/sites/default/files/docs/en/ioe_public_sector_vas_white%20paper_121913final.pdf

[3] T.C. e-Devlet resmi web sitesi, 8 Haziran 2016, https://www.turkiye.gov.tr/bilgilendirme?konu=mobil

[4] Birleşmiş Milletler, Ekonomik ve Sosyal İşler (2014), E-devlet Anketi, https://publicadministration.un.org/egovkb/portals/egovkb/documents/un/2014-survey/e-gov_complete_survey-2014.pdf

[5] T.C. e-Devlet resmi web sitesi, T.C. Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı (2016), 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planı, http://www.edevlet.gov.tr/2016/07/25/2016-2019-ulusal-e-devlet-stratejisi-ve-eylem-plani

[6] T.C. Kalkınma Bakanlığı, Bilgi Toplumu Dairesi Başkanlığı (2014), 2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve  Eylem Planı, http://www.telkoder.org.tr/docDownload.php?docID=2287

[7] The World Summit on Mobile Government and mobileGov Awards ,7-9 Mayıs 2017, http://www.m4life.org/conferences/mgovsummit2016/

1 İsmi geçen yazarlar İngiltere’de kurulu olan mobileGov UK kurumunun araştırmacılarıdır. Bu yazı sadece Bilgi Çağı Dergisi’nde yayınlanmak üzere hazırlanmış olup bu yazıda yer alan tüm fikri haklar mobileGov UK ye aittir. İzinsiz hicbir şekilde kullanılamaz ve çoğaltılamaz.